14.03.2017, 08:48Вернуться назад

Буряадта баатар хүбүүд, дангина басагад олон даа

  • Гурбан үдэрэй шанга тэмсээн 

    Амаралтын үдэрнүүдэй үедэ можо нютагуудай хоорондын 27 дугаар “Баатар. Дангина” урилдаан үнгэрөө. Энэ хэмжээ ябуулгые Буряад Уласай Арадай уран бүтээлэй түб эмхидхэн үнгэргэдэг, Буряад Уласай Соёлой яаман дэмжэдэг гээшэ.

    Хоёр үдэрэй туршада П.И. Чайковскиин нэрэмжэтэ соел болон урлагай колледжын дэргэдэ үнгэрhэн шэлэлгын шатада аяар 84 хүн хабаадаба. Буряад Уласай аймагуудһаа болон Эрхүү можын Усть-Ордын тойрогhоо ерэгшэд шанга шалгалтануудые дабажа, тэдэнэй оройдоол 20 хүн түгэсхэлэй нааданда хабаадаха эрхэдэ хүртөө. Түгэсхэлэй шата мартын 4-дэ Ород драмын театрай байшан соо үнгэрбэ. Жюриин бүридэлдэ Соёлой сайд Тимур Цыбиков, Арадай уран бүтээлэй түбэй юрэнхылэгшэ Надежда Донсоронова, хубсаһа зохеон найруулагша Игорь Сарапулов, хатарай багша Людмила Овчинникова, “Краса России” гэһэн конкурсын можо нютагуудай таhагай захирал Руфина Уюина гэгшэд ороо.

    Конкурс заншалта ёhоороо “Эдир дангина”, “Эдир баатар”, “Дангина”, “Баатар”, “Хатан” гэhэн 5 шэглэлээр үнгэрөө.

    - Мүнөө жэлэй урилдаанай дүримдэ зарим тэды хубилалтанууд оруулагдаhан юм. Тиигэжэ танилсалгын шатада хабаадагшад ганса өөр тухайгаа хөөрөө бэшэ, мүн тоонто нютагаа түүрээгээ, өөрынгөө уг омог тухай мэдээсээ, - гэжэ Арадай уран бүтээлэй түбэй юрэнхылэгшэ Надежда Галсановна Донсоронова тэмдэглэнэ.

    Видеобуулгабаринуудые болон энеэдэтэй ушарнуудые хөөрэхэдэнь, харагшад ташаганаса энеэлдэжэ, хабаадагшадые урмашуулан дэмжэбэ.

    Буряад ёhоор хүмүүжүүлэгдэнэ 

    Хоёрдохи үдэрынь, аймагуудай түлөөлэгшэдэй мүрысөөнэй үедэ, хабаадагшадтай уулзажа танилсабабди. Ушар юуб гэхэдэ, “Баатар. Дангина” урилдаан гаргаша ехэтэй гэжэ мэдээжэ. Хүдөө аймагуудһаа холые холо гэнгүй ерэһэн хабаадагшадые тэмдэглэмээр. Түнхэн аймагай Туяна Кимовна 5-дахи ангиин һурагша Ринчин хүбүүгээ хоёрдохи жэлээ энэ тэмсээндэ бэлдэжэ асараа. Ринчин Жамбалов дорюун, зоригтойгоор шатануудые дабаа гэжэ хэлэлтэй.

    - Манай аймагһаа 6 үхибүүд хабаадана. Нёдондо Ринчин гурбадахи шатын дипломоор шагнагдаа hэн, мүнөө бүри һайнаар бэлдэхэ гэжэ оролдообди. Хүбүүмнай буряадаар хэлэндэ ороһон юм. Һүүлэй үедэ буряад хэлэн дээрээ муугаар дуугардаг болоод байһанаа, энэ харалгада хабаададаг болоhоор түрэлхи хэлэндээяhала бэрхэ болоо, - гэжэ эжынь хөөрэнэ.

    Ринчин ондоо аймагуудай буряадуудтай танилсаа. Зэдын аянга шагнаад, тэдэнэр буруу дуугарна бэшэ гү гэжэ һэжэглээдшье үзөө, аймаг нютагуудай буряадуудай онсо илгаа, хубсаһан, заншал гэхэ мэтээр ехэтэ һонирхоно.

    Түнхэн аймагта “Баатар. Дангина” харалганда нёдондо аяар 86 хүн хабаадаһан байна, харин мүнөө жэлдэ – 42 хүн. Ярууна аймагай Иисэнгэ нютагһаа 3 үхибүүд энэ урилдаанда хабаадахаяа ерээ. Тэдэнэр мүнөө жэлдэ аймагтаа илажа, түрүүшынхиеэ ехэ хэмжээндэ гараба гээшэ.

    - Манай һургуулиин һурагшад бэлигтэй юм. Нютагhаамнай мэдээжэ дуушад, эмшэд олон гараhан гээшэ. Һургуулидамнай 150-аад һурагшад. Аймагай, уласай хэмжээнэй бүхы харалга, мүрысөөн, олимпиадануудта эдэбхитэй хабаадалсадагбди, - гэжэ “Эдир баатар” номинацида хабаадагша Данзан Доржиевай эжы Сэсэгма Владимировна хэлэнэ.

    Ородшье һаа, буряадһаа һабагшатай 

    Зэдэ аймагһаа ерэһэн эдир дангина Алина Григорьева олон харагшадай дура буляагаа. Жаахан, хөөрхэн хүүхэн ород шарайтай юм, зүгөөр уһан буряадаар, үшөө сартуул аянгаар зугаалжа байхадань, одоо hонин байгаа. Алиные бэлдэһэн Сэсэг Сергеевна Чагдурова “Ургыхан” гэһэн арадай бүлгэмые хүтэлбэрилдэг.

    - Алинын аба, эжы хоёр ородууд аад, буряад сэдьхэлтэй юм. Алина өөрөө хоёр үдэрэй туршада хэлэхэ үгэнүүдээ ехэ һайнаар сээжэлдэжэрхёо. Олон буряад дуунуудые мэдэдэг, хатархадаашье уян нугархай, - гэжэ багшань хөөрэнэ.

    Харин эжынь: “Манай угта буряадууд байһан юм, тиимэһээ бидэ заншалаа сахижа, угаа мэдэжэ ябаха хүсэлтэй, басагаяа һурганабди, - гэжэ хэлэбэ.

    Алинын хубсаһан ехэ гоёор, уранаар оёгдонхой. Дуулаха, дуугархадаа, ямаршье буряад басаганһаа дутуу бэшэ. Алинын “Эдир дангина” шэглэлээр лауреат болоһониинь гайхалтай бэшэ.

    Хамниинхид түрүүшынхиеэ хабаадаба

    Мүнөө жэлэй урилдаанда Захаамин аймагай Хамни нютагһаа Виктория, Оксана гэжэ хоёр дангинанууд хабаадабад. Энээнһээ урда тээ энэ нютагһаа нэгэшье хүн хабаадаагүй байгаа. Энэ нютагһаа уг гарбалтай Сэржэма Ринчинова дээдэ һургуули дүүргэһээр, Эрхүү можын Боохан аймагта 11 жэлэй туршада ажаллаад, мүнөө нютагаа бусахадаа, эдэ хоёр басагадые бэлдэһэн байна.

    - Эрхүүгэй үхибүүд ород хэлэн дээрэ дуугардаг, харин нютагайнгаа үхибүүдэй буряадаар дуугаржа байхада, сэдьхэлдэмни угаа зохид байна. Энэ хэмжээ ябуулгатон туhатай, гүнзэгы удхатай. Үхибүүд хэлэеэ, ёһо заншалаа, уг гарбалаа, түрэл тоонто нютагаа мэдэхэ болоно,тэрэнээ ехэ сэгнэнэ, - гэжэ Сэржэма Дашинимаевна тэмдэглээ.

    Эрхим бэлэдхэлтэй эрхүүгэйхид

    “Баатар. Дангина” харалганда жэлhээ жэлдэ хүршэ Эрхүү можоһоо түлөөлэгшэд хабаададаг. Мүнөө жэлдэ hайн бэлэдхэлтэй олон хабаадагшад ерээ. Илангаяа Оһын аймагай Бэлшэр һууринһаа дүрбэн үхибүүд хабаадажа, булта түрүүшүүлэй тоодо ороо. “Эдир дангина” номинацида Хазагаева Александра 1-дэхи шатын дипломдо хүртөө. Мүн лэ иимэ шагнал “Эдир Баатар” шэглэлээр энэл нютагай Хартанов Андрей абаба. “Баатар” гэһэн номинацида баhал эндэхи Харханов Валерий 1-дэхи шатын дипломоор шагнагдаа. Дангинануудай дунда энэл нютагай Белозерова Алина 3 -дахи шатын дипломдо хүртэһэн байха юм. Иигэжэ булта шалгаржа, түрүүшүүлэй тоодо ороһон хүбүүд, басагад урматай нютагаа бусаба ёһотой. Бэлшэрэй дунда һургуулиин үхибүүдые бэлдэһэн хүнүүдые тэмдэглэлтэй. Эдэмнай–Анна Эдуардовна Базарова, тэрэнииеуран һайханай талаар мэргэжэлтэд булта мэдэхэ ёһотой. Энээнhээ урда тээ тэрэ хэдэн жэлэй туршада Ага нютагта ажаллаһан юм. А. Э. Базаровагай бэлдэһэн дангинанууд Бүгэдэ Буряадай “Алтаргана” нааданай Гран-при шанда гурба дахин хүртэһэн юм.

    - Бэлшэр һууринай хүтэлбэрилэгшэ Вячеслав Хартанов, һургуулиин захирал Валентина Борисова гэгшэд урагшаа һанаатай, нютагайнгаа хүгжэлтэдэ тон ехэ нүлөө үзүүлдэг зон гээшэ. Соёлой хүгжэлтэдэ, нютагайхидайнгаа ажаһуудал һайжаруулгада бүхы хүсэ шадалаа зорюулдаг хүнүүд, - гэжэ Анна Эдуардовна хөөрэнэ. Анна Эдуардовна түрэһэн нютагаа бусахадаа, Ага нютагһаа хатарай найруулагша Булат Балдандашиевые уриһан байна. Булат Ринчинович Агын тойрогой “Амар сайн” театрай балетмейстерээр ажаллажа байһан юм. Мүнөө Эрхүү можо нүүжэ ошоһоноо халагланагүй, ажалай, гэр байрын, салингайшье талаар урматай. Бэлшэрэй үхибүүд ехэ урилдаанда хатарай талаар эрхим сэгнэлтэдэ хүртэжэ, хүтэлбэрилэгшын дээдэ хэмжээнэй мэргэжэлтэ байhые үшөө дахин гэршэлээ бшуу. Ярууна аймагтаа болон Буряад орондоо суута соёлой хүдэлмэрилэгшэд Сандановтанай Роксана басаган хүгжэмэй багшаар Бэлшэр нютагта ажалладаг болонхой. Эдэ баатар, дангинануудые хүгжэмэй талаар Роксана Санданова бэлдээ бшуу.

    -Зоригто, Нонна Тогочиевтанай театрта ажаллажа байхадаа, Усть-Ордагаар гастрольдо ябахадамни, намайе Алайр аймагта ажалда уриһан юм. Мүнөө Оһын аймагта багшалнаб. hуудал байдалыемнай бүрин түхеэржэ үгэнхэй, ажал хэхэдэ урматай. Yхибүүд эдэбхитэй, бэрхэнүүд, хүн зон арадайнгаа соёлдо, ёhо заншалда ехэ түшэглэдэг болонхой, - гэжэ Роксана багша хөөрэнэ.

    Зоной анхарал татаhан зандаа

    “Баатар” гэһэн номинацида эрхимүүдые шэлэхэнь тон хүшэр байгаа ёһотой. Хүбүүд бултадаа ёһотойл баатарнуууд, алишье талаар тэгшэ байгаа гэжэ хэлэлтэй. Гэбэшье Хэжэнгэ аймагай Барас Цыденов бүгэдэндэ һайшаагдаа. Хабаадагшад булта буряадаар дуугарбашье, хэниинь сээжэлдээд хэлэнэб, харин хэн түрэлхи хэлэеэ тон һайнаар мэдэнэб, тиигэжэ сэдьхэлэйнгээ оёорһоо һайхан үгэнүүдые гарганаб гэжэ эли байгаа бшуу.

    “Баатар. Дангина” урилдаан түгэсэбэ. Буряадай соёлой түүхэдэ үшөө нэгэ хуудаһан нээгдэбэ гээшэ. Эндэ хабаадаhан үхибүүд саашадаа ажабайдалай харгыда ульгамаар ябадаг гээшэ.Мүнөө үедэ мэдээжэ болоһон зүжэгшэд, дуушад, хатаршадай олонхинь энэ харалгада тодорон гараһан гэхэдэ, алдуу болохогүй. Аяар 27-дохиёо эмхидхэгдэжэ байһан энэ хэмжээ ябуулга зоной анхарал татаhан зандаа.

    Энэ жэлэй Баатар, Дангинануудай нэрэнүүдыень дурдажа, солыень дуудая: “Эдир Баатар” – Захаамин аймагай Сультим Гармаев; “Эдир Дангина” – Зэдэ аймагай Арина Григорьева; “Баатар”- Хэжэнгэ аймагай Барас Цыденов; «Дангина» - Улаан - Үдэ хотын Адиса Галсанова; “Сагаан һарын хатан” – Эрхүү можын Эхирид Булагад аймагай Александра Пирогова.

    "Баатар. Дангина"гэһэн урилдаанай дүнгүүдые эндэ хаража болоно.

    Цырегма Сампилова

    «Буряад үнэн» сониной сайтһаа абтаа:

    http://burunen.ru/site/news?id=16448